Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu to szczególne miejsce dla mnie. Po pierwsze to jedno z nielicznych miejsc pamięci Żołnierzy Polskich, a po drugie w tym miejscu spędziłam dużo czasu w dzieciństwie. Tutaj spacerowałam jako siusimajtek (słowo które dziś nauczyli mnie siostrzeńcy) z rodzicami. Z Tatą 🙂 Tę górę zdobywałam jako pierwszą, jakiż to był wysyłek wchodząc stromym zboczem… Z tej górki Tato spuszczał nas na sankach, gdy Mama nie widziała 🙂 Stąd pamiętam pierwsze zachody słońca, z linią tramwajową w tle, widok Ślęży gdzieś majaczącej na horyzoncie, tu obok też były pyszne lody w niedzielę.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 14 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Ostatnio często tam wracam 🙂 Pcha mnie sentyment, potrzeba wyciszenia się, bo jest tu nawet cicho 🙂 W gruncie rzeczy powinno, w końcu jest tu cmentarz. Choć stosunkowo niedawno konsekrowany, ale zawsze miejsce pamięci. Skądinąd jedno z nielicznych wrocławskich miejsc poświęconym Polakom poległym podczas wojen. Tak rozumiem, że tereny te były wyjątkowo niepolskie ostatnimi czasy, ale boli mnie, że w moim mieście jest więcej miejsc pamięci Armii Czerwonej, niż Polaków.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 7 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Gdy wjeżdża się w dzień do miasta od strony Oporowa, po prawej stronie na wzgórzu „powiewają” husarskie skrzydła (ale w dzień jeno, bo w nocy nie są oświetlone niestety). To pomnik na cmentarzu, ale historia od początku…

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 15 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu zawiera 600 honorowych mogił Polaków poległych w czasie II Wojny Światowej we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku, zmarłych w obozach jenieckich, koncentracyjnych i podczas robót przymusowych. Pierwotnie teren cmentarza w 1947 roku ulokowywano obok cmentarza jeńców Włoskich. Za projekt odpowiedzialny był lwowski/wrocławski architekt i urbanista Roman Feliński. Projekt nie został zrealizowany.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 1 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Ciekawostką jest, że w 1949 roku zaproponowano wzniesienie monumentalnego cmentarza na ul. Karkonoskiej we Wrocławiu, zaraz naprzeciw cmentarza Armii Radzieckiej (tego z czołgami), jednak z powodu zbyt wysokich kosztów inwestycji zaniechano budowy. Zatem w 1950 roku powrócono do projektu Felińskiego i wybudowano pół hektarową nekropolię z ośmioma polami grzebalnymi z mogiłami indywidualnymi dla osób zidentyfikowanych i mogiłami zbiorowymi dla tych niezidentyfikowanych. Pomiędzy nimi znajdował się plac apelowy i pamiątkowy obelisk.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 4 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

W 1951 roku rozpoczęto pochówki. Pierwsi spoczęli tu ekshumowani jeńcy z Bielawy i Pieszyc zmarli w obozach jenieckich i szpitalach polowych w 1940-41 roku.  Wśród nich był także komandor Stefan Frankowski, dowódca Morskiej Obrony Wybrzeża w 1939 roku, zmarły 25. września 1940 roku w szpitalu polowym, do którego został przewieziony w bardzo ciężkim stanie z Oflagu w Srebrnej Górze. Następnie przeniesiono tu ciała robotników przymusowych zmarłych podczas Festung Breslau w 1945 roku, wśród nich byli także powstańcy warszawscy i inne ofiary nazistowskiego reżiumu. Ciała ekshumowano z polowych cmentarzy np z placu Staszica, z obozu w Sołtysowicach i z parku szczytnickiego. Wówczas honorowy grób dostał działacz polonijny Władysław Wardzyński.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 10 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

W latach 50-tych ubiegłego stulecia pochowano tu szczątki żołnierzy 2 Armii Wojska Polskiego znalezione w różnych miejscowościach na Dolnym Śląsku, między innymi w Rudnej, Gwizdanowie i Sienicach,  Tuplic Dobrzynia, Toporowa i Nysy. Ostatnią grupą pochowanych były szczątki nieznanych jeńców, którzy zginęli przeważnie podczas marszów śmierci zimą 1945 roku w okolicach Leśnej, Małuszowa i Czernicy. W tym czasie cmentarz rozbudowywano sukcesywnie, powstał wówczas pomnik projektu Jana Wiktora (chyba to nie ten pisarz, autor „Orki na ugorze”). Wówczas ciekawą formę miały nagrobki, każdy nagrobek miał przy sobie coś w rodzaju poduszki ozdobnej zamiast krzyża. Przy ul Grabiszyńskiej przed wejściem na teren nekropolii znajdował się 8-metrowy brzozowy krzyż.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 5 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Wołowie lat 60-tych podjęto decyzję o przebudowie cmentarza. Chciano dać mu bardziej monumentalną formę, poprzez zbudowanie większego placu apelowego, widowiskowej drogi do pomnika. Nową koncepcję opracowała rzeźbiarz Łucja Skomorowska-Wilimowska oraz architekci Tadeusz Teller i Józef Sztajer. Z powodu zbyt małej powierzchni cmentarnej postanowiono cmentarz umieścić na pobliskim gruzowisku. To dało możliwość wybudowanie dużego kurhanu, cmentarza na wzgórzu. Budowę zakończono w latach 70-tych.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 12 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Symboliczne 604 nagrobki ułożono w kształt skrzydła husarskiego, a same nagrobki połączono ze sobą grunwaldzkim mieczem. W tych trudnych czasach nie zgodzono się na umieszczenie krzyży na nagrobkach.

W ciągu lat 70-tych kontynuowano rozbudowę wzgórza, w 1972 roku postawiono kamienne schody prowadzące na sam szczyt, a w 1979 r. postawiono piękny  pomnik projektu Łucji Skomorowskiej. Są to wspomniane na początku husarskie skrzydła, pięknie ozdobione na dole. Na jednym widnieje płaskorzeźba z sylwetkami ułanów i koni podczas szarży w 1939 roku, na drugim zaś widnieje scena atakujących Ludowych Wojsk Polskich.

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 8 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Do niedawna stał tu brzozowy krzyż, podobnie jak na początku funkcjonowania cmentarza, dopiero w ostatnich latach postawiono metalowy. Niedawno też po wielu bojach cmentarz poświęcono 🙂

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu 11 Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu

Niedawno szlajałam się po terenie pierwotnego umiejscowienia cmentarza, niestety nie ma już po nim śladu, poza postumentem pod pomnik – fotki zniknęły. Natomiast z dzieciństwa pamiętam, że opalali się w lecie tam nudyści 😛

Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu na mapie: